Fastfood op elke straathoek, supermarkten vol bewerkt voedsel en snoepautomaten in bijna iedere kantine: in Nederland is ongezond eten overal. Het gevolg is duidelijk zichtbaar. Steeds meer mensen kampen met overgewicht en obesitas. Ondanks campagnes, preventieprogramma’s en pogingen om de leefstijl van Nederlanders te verbeteren, blijft de trend stijgen. Volgens het RIVM zal in 2050 meer dan 60 procent van de bevolking te zwaar zijn.
Een nieuwe generatie medicijnen lijkt daar verandering in te kunnen brengen. De zogeheten afslankprik zorgt ervoor dat gebruikers zich sneller verzadigd voelen en minder honger ervaren. Hierdoor eten ze minder en vallen ze af, soms tientallen kilo’s. Duizenden Nederlanders hebben deze middelen inmiddels geprobeerd, met opvallende resultaten. Toch roepen de medicijnen ook vragen op over hun veiligheid, effectiviteit en de invloed van de farmaceutische industrie op de publieke opinie.
Zembla onderzoekt hoe deze afslankmiddelen werken, wat de medische en maatschappelijke gevolgen zijn en hoe belangen een rol spelen in het debat over obesitas. Zijn de medicijnen echt een doorbraak, of verschuiven ze het probleem alleen maar? En wie bepaalt uiteindelijk de richting van het beleid: onafhankelijke wetenschappers of bedrijven met een commercieel belang?
Uit onderzoek van Zembla blijkt dat een groep gezondheidseconomen die pleitte voor meer maatregelen tegen obesitas, niet volledig transparant was over hun banden met een fabrikant van afslankmedicatie. Acht economen overhandigden een manifest aan toenmalig staatssecretaris Vincent Karremans, waarin zij opriepen tot een nationale aanpak van obesitas en tot snellere behandeling van mensen met overgewicht. Drie van hen bleken naast hun werk aan het Universitair Medisch Centrum Groningen ook actief voor een farmaceut die afslankmiddelen produceert. Volgens emeritus hoogleraar Lex Bouter is dat in strijd met de gedragscode wetenschappelijke integriteit.
Het Universitair Medisch Centrum Groningen erkent dat er sprake is van belangenverstrengeling. Toch benadrukken de betrokken onderzoekers dat hun banden met de farmaceut geen invloed hebben gehad op de inhoud van het manifest. Volgens hen hadden ze de samenwerking wel moeten vermelden. De gedragscode schrijft voor dat wetenschappers altijd open moeten zijn over nevenfuncties en mogelijke belangenconflicten, juist om het vertrouwen in wetenschap te behouden.
In het manifest wordt verwezen naar een onderzoek van de Universiteit Maastricht en het Partnerschap Overgewicht Nederland (PON), waarin staat dat overgewicht de samenleving jaarlijks 79 miljard euro kost. Dat bedrag blijkt echter niet te kloppen. Volgens gezondheidseconoom Jochen Mierau is het een overschatting, omdat geen vergelijking is gemaakt met de zorgkosten van mensen zonder obesitas. Internationaal onderzoek schat de maatschappelijke kosten voor Nederland op maximaal 25 miljard euro per jaar.
Eén van de opstellers van het onderzoek, econome Karen Freijer, erkent dat het bedrag ‘hoog over’ is en bedoeld was als waarschuwing. Toch is de hoogte van zulke cijfers niet zonder belang, stelt Bouter. Hoe hoger de maatschappelijke kosten worden ingeschat, hoe meer druk er ontstaat om dure medicijnen te vergoeden. Farmaceuten spelen daar volgens hem handig op in. Momenteel worden de afslankmiddelen nog niet vergoed door zorgverzekeraars, al dringt de industrie daar wel op aan.
Zembla onderzoekt in deze uitzending de invloed van de farmaceutische industrie, de rol van wetenschappers en de belangen die meespelen bij de aanpak van obesitas. Terwijl miljoenen Nederlanders worstelen met hun gewicht, rijst de vraag wie uiteindelijk bepaalt hoe het obesitasprobleem wordt aangepakt — de wetenschap, de overheid of de bedrijven die verdienen aan de strijd tegen overgewicht.
00:00 Waar gaat de video over?
00:58 De obesitaspandemie uitgelegd
05:17 GLP-1 prikpennen, de oplossing?
13:09 Zorgen over langetermijngevolgen
26:25 Het dubbele verdienmodel
30:58 Kloppen cijfers obesitasdebat wel?
34:31 Belangenverstrengeling
Lees het volledige wederhoor hier: https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/wetenschappers-met-belangen-beinvloeden-obesitasdebat-met-zeer-overdreven-cijfers
Samenstelling en regie: Ton van der Ham & Odette Joosten
Research: Jan Salden
Eindredactie: Roelof Bosma
Luister onze onderzoeksverhalen in onze podcast:
Spotify podcast: https://spoti.fi/2UBbCQ6
Apple podcast: https://apple.co/3wVX4ZA
Volg ons ook hier:
Instagram: https://www.instagram.com/zembla_bnnvara
Facebook: https://www.facebook.com/zembla.tv/
Twitter: https://twitter.com/ZEMBLA
Bluesky: https://bsky.app/profile/zembla-bnnvara.bsky.social
LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/zembla-bnnvara
TikTok: https://www.tiktok.com/@zembla_bnnvara
Runtime 00:40:44
zembla, afslankprik, afslankmedicijnen overgewicht, overgewicht, obesitas, afvallen met medicijnen, farmaceutische belangen, overgewicht behandeling Nederland, nieuwe afslankmedicijnen, effecten afslankprik,
